Komiks „Zmysły” Matteo Farinellego, ilustratora oraz doktora neurologii University College w Londynie (przekład: Jacek Konieczny, Marginesy 2020), pokazuje, że rzeczywistość wirtualna nie dorasta światu realnemu do pięt. Dlaczego? Ponieważ nie angażuje wszystkich zmysłów. A to właśnie zmysły, odbierające sygnały z otoczenia, razem z informacjami docierającymi z wnętrza naszych ciał sprawiają, że doświadczamy rzeczywistości w pełni.
Zmysłowa podróż
Razem z bohaterką komiksu, Diane, ruszamy w podróż po zakamarkach ludzkich (i nie tylko) zmysłów. Ale to już było („Było sobie życie”)? Niekoniecznie. O mechanizmach funkcjonowania poszczególnych narządów tym razem będą opowiadać naukowcy, którzy zjedli zęby na zgłębianiu tajników dotyku, smaku, węchu, słuchu i wzroku. Chętnie (i niepytani, jak to w przypadku prawdziwych pasjonatów bywa) przybliżą nam również hipotezy badawcze i dyskusyjne teorie. Zmysły towarzyszą nam w każdej sekundzie naszego życia, a tyle jeszcze kryje się w nich niezbadanych obszarów!
Receptory temperatury
Diane dowiaduje się, że kapsaicyna i mentol pobudzają receptory temperatury w jamie ustnej. Warto dopowiedzieć, że w 2021 r., czyli cztery lata po pierwszym wydaniu książki „Zmysły”, David Julius i Ardem Patapoutian otrzymali Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny „za odkrycia receptorów temperatury i dotyku” i wyjaśnienie, w jaki sposób temperatura i bodźce mechaniczne są przekształcane w impulsy elektryczne w układzie nerwowym. W przyszłości znajomość tego mechanizmu może pomóc w leczeniu zaburzeń czucia, np. neuropatii cukrzycowej.
Kapsaicyna i mentol – na dwóch biegunach
- Kapsaicyna i mentol to termiczni oszuści. Kapsaicyna symuluje wysokie temperatury odbierane przez mózg jako odczucie gorąca, powodujące ból. Mentol imituje niską temperaturę, wywołując poprzez odczucie chłodu efekt odświeżający i znieczulający;
- Kapsaicyna jest alkaloidem, nadającym pikantność paprykom. Ponieważ rozpuszcza się w alkoholu i tłuszczach, a nie w wodzie, w celu złagodzenia pieczenia gardła po zjedzeniu zbyt ostrej papryczki chili wypijmy szklankę tłustego mleka czy odrobinę alkoholu, zjedzmy lody lub… sięgnijmy po cukierki mentolowe;
Kapsaicyna jest składnikiem maści i plastrów rozgrzewających, aplikowanych na nieuszkodzoną skórę w bólach mięśniowo-stawowych oraz nerwobólach. Wykazuje również działanie odchudzające poprzez przyspieszenie spalania tkanki tłuszczowej. Zalecana jest ostrożność w stosowaniu suplementów diety, zawierających ekstrakty z papryki, ze względu na możliwe uszkodzenie błony śluzowej żołądka przez duże dawki kapsaicyny;
- Mentol jest związkiem lotnym o krótkim działaniu, izolowanym z miętowego olejku eterycznego. Spożycie dużych dawek mentolu może powodować bóle brzucha, nudności, zawroty głowy, a nawet śpiączkę;
- Mentol jest składnikiem maści przeciwbólowych na kontuzje i stłuczenia, plastrów chłodzących na obrzęki pourazowe oraz żeli i pudrów płynnych łagodzących świąd i pieczenie skóry, np. po użądleniu owadów;
- Podczas przeziębienia, mentol stosuje się na błonę śluzową nosa i gardła w postaci tabletek do ssania, aerozoli lub sztyftów, a także maści do nacierania pleców i klatki piersiowej. Uwaga! Mentolu nie powinno się stosować u dzieci poniżej drugiego roku życia, ponieważ może prowadzić do bezdechu i kurczu krtani.
Czarno na białym
Wzrok wprowadza nas do świata kolorów. Paradoksalnie, autor książki opowiadającej o zmysłach wybrał czarno-białą szatę graficzną. Z pewnością ułatwia to skupienie uwagi na treści i dostrzeżenie detali na rysunkach. Z drugiej jednak strony, trudno się czyta o widzialnym zakresie fal elektromagnetycznych, nie widząc feerii barw na papierze. Ale od czego mamy wyobraźnię? Zresztą, autor się często do niej odwołuje, racząc nas surrealistycznymi grafikami, z których wyzierają komórki, receptory i neurony niczym z sennego koszmaru.
Świat zmysłów stoi otworem
Jeśli tylko chcesz się wybrać w podróż po świecie zmysłów razem z Diane, ten komiks jest dla Ciebie. Młodym rozszerzy zakres podręcznikowej wiedzy z biologii oraz uzmysłowi ograniczenia wirtualnej rzeczywistości, a tym nieco starszym przypomni, jak skomplikowane mechanizmy sterują naszym ciałem. Tylko uwaga! Nie tak łatwo wrócić z tej podróży w głąb siebie…
