„Hipochondria to termin równie nieuchwytny jak przypadłość, którą ma określać. Ta zaś jest sprzeczna sama w sobie: postrzegana jako choroba ciała, istnieje tylko w głowie” – takimi słowami zaczyna swój esej „Ciało ze szkła. Historia hipochondrii” Caroline Crampton  (Wydawnictwo Czarne, 2025). Przez tę nieuchwytność, którą autorka usilnie próbuje uchwycić, kilka razy zdarzyło mi się zdrzemnąć przy książce. Przebrnęłam jednak przez pierwsze strony, nie mając innego wyjścia, jak tylko zapamiętać, co łączy hipochondrię z podżebrzem – i potem już z przyjemnością błądziłam po meandrach hipochondrycznego umysłu.

Z autopsji?

Autorka uważa siebie samą za hipochondryczkę. Mnie do tego nie przekonała – znając historię jej chorób, można się spodziewać, że dużo większą wagę będzie przykładać do zdrowia i wczesnego wykrywania wszelkich nieprawidłowości niż przeciętny człowiek. Nie zmienia to faktu, że opisy jej osobistych zmagań są poruszające. Zdrowie stało się dla niej nie dobrostanem, ale brakiem choroby. Z jednej strony autorkę ogarnia lęk, że przecież zaraz zdarzy się coś, co ponownie zagrozi jej życiu, z drugiej strony ma świadomość, że wpada w pułapki zastawiane przez swój własny mózg. Dalsze i dalsze badania, na które kierują ją specjaliści, nie rozwiewają wątpliwości.

Przejrzyste ciało

W XIV w. francuski król Karol VI nabrał podejrzeń, że jest zrobiony ze szkła – taki delikatny i kruchy… Szklane urojenia hipochondryków pojawiały się aż do lat 60. XX w., kiedy do lęku związanego z kruchością dołączył strach przed byciem niewidzialnym, przezroczystym. W dzisiejszych czasach nasze ciała rzeczywiście nabierają przezroczystości. Wystarczy włączyć odpowiednią aparaturę: USG, RTG, TK, rezonans, pobrać krew do badań, przeanalizować genom, przeprowadzić badania przesiewowe. Można obejrzeć fizyczne wnętrze człowieka jak przez szklaną szybę – a i tak medycyna wciąż nie zna jeszcze odpowiedzi na wszystkie pytania, co tylko pogłębia lęki hipochondryków.

Nie gugluj

Kiedy podejrzewamy, że coś złego się dzieje w naszym ciele, natychmiast wpisujemy niepokojące objawy do przeglądarki internetowej. Po sekundzie otrzymujemy multum odpowiedzi, wiarygodnych i mniej rzetelnych. Proces przesiania informacji trwa trochę dłużej – czasem i po kilku godzinach czytania nadal nie wiemy, czy na pewno tego szukaliśmy. Od niedawna zamiast doktora Google’a można się poradzić doktora AI, który także proponuje pomoc: „ale z ważnym zastrzeżeniem: nie stawiam diagnoz lekarskich. Mogę natomiast: przeanalizować Twoje objawy, wskazać możliwe przyczyny (od najbardziej do mniej prawdopodobnych), podpowiedzieć, czy to coś pilnego, zasugerować, do jakiego lekarza się zgłosić”. To już coś. Ale czy na pewno warto bezrefleksyjnie polegać na odpowiedziach (i halucynacjach) sztucznej inteligencji? Czy przypadkiem nie pogłębiają one niepokoju, prowadząc do cyberchondrii? Jak pisze autorka: „Zdobywanie informacji o konkretnej chorobie może wywołać przekonanie, że ją mamy”, czyli tzw. „syndrom studenta medycyny”.